TARİHÇE

Dünya’da ilk ilaç ve sağaltım örneklerini hayvanlardan görgü-gözlem yoluyla öğrenen ve kendi üzerinde uygulayan insanın evcilleştirdiği hayvanlar içinde aynı ilaçları ve yöntemleri kabul edilmektedir. Çin, Hindistan, Mezopotamya ve Mısır uygarlıklarında bitkisel olanlara pek çok hayvansal ve mineral kaynaklı drog da eklenmiş; Kahun (MÖ 1900) ve Ebers (MÖ 1550) Papirüsleri gibi erken dönem yazılı kaynaklarda ilk sistemik ilaç bilgilerine yer verilmiştir. Dioscroides’in (MS 1.y.y) “Peri hyles iatrikes” (ilaç bilgisi) kitabı, zamanına dek bilinen ilaçları toplayan ilk farmakope olmaktadır. Eczacılığın ve Galenik Farmasi’nin babası kabul edilen Galen (MÖ 129-200) 500 drog ile bunların nasıl hazırlanacağını tarif etmiştir.  Ortaçağ boyunca tıp ve veteriner hekimliği ile birlikte ilaç bilgisinin de altın çağı yaşanmıştır. Razi’nin İatrokemi, Biruni “Kitabü-s Saydele fi’t Tıb” adlı farmakoloji kitaplarında ilaçların etkilerine dikkat çekmiştir. İbn-i Sina “El- Kanun fi’t- Tıb” adlı eserinde 785 çeşit, İbn Baytar ise 1400 ilacı tarif etmiştir. Aydınlanma çağı ile birlikte akla ve deneye dayanan sorgulayıcı bilimin gelişmesiyle eczacılık tıptan ayrılmış kimyaya yönelmiş, botanik ve etkin madde kavramı önem kazanmıştır. Fransa’da 1762’de ilk “Veteriner Okulu”, 1777’de ilk “Eczacılık Okulu” açılması ile veteriner hekimliği hayvan deneyleri araştırmalarında yetkili konuma gelmiştir.  İlk farmakoloji dersleri 1846’da Rudolf Buchheim tarafından “Farmakoloji Enstitüsü”’nde verilmiştir.

Türkiye’de ise Veteriner hekimliği tarihinin yazılı kaynaklarını oluşturan baytarnamelerde tedavi ve kullanılan ilaçlar hakkında bilgiler bulunmaktadır.  İstanbul’da ilk veteriner hekimliği okulunun 1842’de açılmasından başlayarak ilaç uygulamalarında ve ilaçların hazırlanmasında adım adım ampirik yöntemlerden uzaklaşıldığı, bilimsel nitelikli bilgilerin verilmeye başlamıştır.

İlk veteriner okulunun açılmasıyla birlikte farmakoloji ve toksikoloji eğitimi de bilimsel nitelikte verilmeye başlanmıştır. 1933 yılında Ankara’da Yüksek Ziraat Enstitüsü (YZE) açılmış, Enstitü Direktörü Prof. Dr. A. Hassko tarafından ilk farmakoloji dersleri verilmeye başlanmış ve  “Farmakoloji Tatbikatı” Türkçeye çevrilerek derslerde okutulmuştur. 1939 yılında ise Veteriner Fakültesi’nde bağımsız bir “Farmakoloji ve Toksikoloji Enstitüsü” oluşturulmuş ve bu kuruma Türkiye’de modern kimyanın öncülerinden sayılan Veteriner Hekim Ord. Prof. Dr. Fazlı Faik Yeğül şef olarak atanmıştır. Daha sonra kadroya Nurettin M. Şahin Akman, Mashar Öktel, Mustafa Güley ve A. Nazım Özkazanç katılmıştır. Bu “ilk beş” Türkiye’de veteriner farmakolojinin köşe taşlarını oluşturmaktadır. 1948 yılında, Ankara Üniversitesi’nin kuruluşu ile birlikte, Veteriner Fakültesi adıyla YZE üniversiteye bağlanmıştır. 1952 yılında ise kürsü sistemine geçilmiş ve Farmakoloji ve Toksikoloji Kürsüsü oluşturulmuştur. 1981 yılında kürsüler anabilim ve bilim dallarına dönüştürülünce İç Hastalıkları ve Farmakoloji Anabilim Dalı’na bağlı Farmakoloji ve Toksikoloji Bilim Dalı yapılandırılmış, 1988 yılında ise Farmakoloji ve Toksikoloji Anabilim Dalı olarak kurulmuştur.

Anabilim Dalı’mız Üyelerinin de “Kurucu Üyeleri” arasında bulunduğu Veteriner Farmakoloji ve Toksikoloji Derneği 1997 yılında kurulmuştur. Derneğin Merkezi Ankara olmuş; bugüne kadar da Dernek Başkanlıklarını Anabilim Dalı’mız Öğretim Üyeleri yürütmüşlerdir.

Kurulduğu yıldan itibaren yeni açılan diğer Veteriner Fakültelerine de öğretim üyesi yetiştiren,  Anabilim Dalı, Dışkapı Yerleşkesinde Veteriner Fakültesi Beyaz Bina 2. Katta bulunmaktadır.

HAKKINDA

Anabilim Dalı bünyesinde 7 öğretim üyesi, 3 öğretim elemanı ve 3 idari personel görev yapmaktadır.  Anabilim Dalı; rutin analiz, Farmakokinetik/Toksikokinetik, hücre kültürü ve galenik laboratuvarları, 125 kişi kapasiteli teorik dershane, 60 kişi kapasiteli öğrenci uygulama salonu, seminer salonu, solvent saklama odası ile akademik ve idari personel odalarından oluşmaktadır.

Veteriner lisans programı dahilinde Medikal Botanik,  Farmakoloji I, Farmakoloji II, Toksikoloji ve Çevre Koruma, Hayvansal Gıdalarda İlaç kalıntıları ve Nükleer, Biyolojik, Kimyasal Silahlar derslerinin yanı sıra İngilizce Veteriner Lisans Programı dahilinde yukarıda belirtilen dersler İngilizce olarak verilmektedir.

Eğitim-Öğretim faaliyetleri ile birlikte; Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Meslek Örgütleri, ilaç firmaları, ilgili kurum ve kuruluşlara da eğitim ve bilimsel destek vermektedir.

Anabilim Dalı’nda son yıllarda yürütülmekte/yapılmakta olan araştırmaların başlıcaları arasında; ilaçların farmakokinetiği, ilaçlarda biyoeşdeğerlik, yem ve yem hammaddeleriyle çevrede kirliliğe neden olan metaller, pestisidler, siyanogenetik glikozidler, nitrat ve nitritler, antimikrobiyal direnç, sitotoksisite çalışmaları bulunmaktadır. Aynı zamanda Merkez Laboratuvar bünyesinde dışarıdan gelen numunelerde de analizler yapılmaktadır. Adli tıp ve çevre toksikolojisi ile ilgili analiz ve araştırmaları gerçekleştirebilecek cihazlar (HPLC, İTK, GC, AAS) ile görüntüleme sistemleri de bulunmaktadır.

Anabilim Dalı’mızda verilen derslerde görsel, işitsel ve konu anlatımlı teorik öğretimin yanında uygulamalı çalışmalar da yapılmaktadır.