TARİHÇE

Hayvancılık sektörü; ulusal gelir ve dış satımı artırmak, sanayi ve hizmetler sektöründe yeni istihdam imkânları yaratmak, sektörler arası dengeli bir kalkınma ile bölgeler arası gelişme farklılıklarını azaltmak ve ulusal kalkınmanın istikrar içinde gerçekleştirilmesini sağlamak gibi önemli iktisadi fonksiyonlar yüklenmiştir.

Sanayi, ticaret ve hizmetler sektöründe olduğu gibi, kırsal kesimde de bitkisel ve hayvansal üretimde ihtisaslaşma giderek yaygınlaşmaktadır. Çağımızda teknik ve teknolojik düzeydeki gelişmenin hızlı olması, her üretim ünitesini yığın halinde üretim yapan işletmeler haline getirmiştir. Bir yandan çağdaş gelişmeler ve sağlıklı beslenme ihtiyaçları, öte yandan ülkemizin hayvancılık açısından taşıdığı potansiyel hayvansal üretime daha rasyonel bir yapı kazandırmayı kaçınılmaz hale getirmiştir. Gelişmiş ülke ekonomilerinin tamamında hayvancılık ve hayvancılığa dayalı sanayinin taşıdığı önem dolayısıyla, veteriner hekimlik eğitiminde sektörel ekonomi ve hayvansal üretime ilişkin dersler yoğun şekilde verilmektedir.

Bugün yatırım maliyetleri oldukça yüksek olan entegre besicilik, süt sığırcılığı, endüstriyel tavukçuluk işletmelerinin üretimden satış ve pazarlamaya kadar planlaması, projelendirilmesi, işletmelerin yönetim ve organizasyonu başlı başına bir uzmanlık gerektirmektedir.

Kırsal ekonomik kalkınmada önceliklerden biride yeterli miktar, nitelik ve kalitede insanın teminidir. Bunun ise veteriner hekimler başta olmak üzere sektörde görev yapacak kişiler için yüksek öğretim ve eğitim programlarına bağlı olduğu bilinmelidir.

Hayvancılık kırsal ekonomik yapının ayrılmaz bir parçası, aynı zamanda ekonomik kalkınmanın lokomotifi ve kırsal istihdamın en verimli sektörüdür. Veteriner Hekim ise, hekimlik dışında teknik, teknolojik ve ekonomik bilgi birikimine sahip kişi olarak tanımlanmaktadır.

Veteriner hekimliğini insan hekimliğinden ayıran tek fark ve önemli özelliği, uğraştığı sujenin iktisadi bir mal olmasıdır. Temelde iktisadi bir mal olan hayvan ve onu üretip yetiştiren hayvan üreticisine hizmet götüren veteriner hekimlerin koruyucu hekimlik uygulamaları, hayvan tedavisi, ıslahı, ürünlerde (et, süt, yumurta, yapağı, tiftik vb.) birim başına verimliliği ve kaliteyi arttırma çabaları, amaç değil; ekonomik yararı makro ve mikro ekonomik olarak arttırmaya yönelik araçtır.

Dünya’da hayvancılıkta ileri pek çok ülkenin Veteriner Fakültelerinde, Çiftlik Hayvanları Ekonomisi, Sığırcılık Ekonomisi, Hayvansal Üretim Ekonomisi, Hayvan Sağlığı Ekonomisi gibi çeşitli adlar altında Lisans ve Lisansüstü ders programları uygulayan departmanlar bulunmaktadır.

Hayvan Sağlığı Ekonomisi ve İşletmeciliği Anabilim Dalı, Türkiye’de ilk defa Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi’nde 29.05.1965 tarihinde ‘’Hayvancılık İşletme Ekonomisi’’ adı ile kurulmuş ve dönemin Siyasal Bilgiler Fakültesi dekanı olan Prof. Dr. Cumhur Ferman, aynı zamanda Anabilim Dalının başkanı olmuştur.

 Prof. Dr. Cumhur Ferman 4 Kasım 1965 ile 10 Ağustos 1969 tarihleri arasında iki dönem boyunca Ankara Üniversitesinin rektörlüğünü yapmış olup 1978 tarihine kadar da Anabilim Dalı Başkanlığı görevine aralıksız devam etmiştir.

 1967 tarihinde Veteriner Hekim Yücel Akıncı ve Sadi Aral Anabilim Dalında asistanlık görevine başlamış, her ikisi de 30 Mart 1971 tarihinde doktoralarını tamamlamışlardır.

 Doç Dr. Sadi Aral 1978 tarihinde, Anabilim Dalının ilk Veteriner Hekim başkanı olmuştur. Kuruluş ismi ‘’Hayvancılık İşletme Ekonomisi’’ olan Anabilim Dalının adı 2006 yılında ‘’Hayvan Sağlığı Ekonomisi ve İşletmeciliği’’ olarak değiştirilmiştir.

Çok sayıda Yüksek Lisans ve Doktora öğrencisine danışmanlık ve tez hocalığı yapmış olan Prof. Dr. Sadi Aral 01 Aralık 2009 tarihinde emekliye ayrılmış, Prof. Dr. Engin Sakarya halen sürdürmekte olduğu Anabilim Dalı Başkanlığı görevini bu tarihte Prof. Dr. Sadi Aral’dan devralmıştır.

 Anabilim Dalında Ekim 2017 itibariyle 2 profesör ve 1 doçent olmak üzere toplam 3 öğretim üyesi ve 4’ü farklı üniversitelerin kadrosunda bulunan toplam 5 Araştırma Görevlisi görev yapmaktadır. Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü bünyesinde lisansüstü programları bulunan Anabilim Dalında 16’si doktora ve 6’i yüksek lisans öğrencisi olmak üzere toplam 22 lisansüstü öğrenci kayıtlı bulunmaktadır.

HAYVAN SAĞLIĞI EKONOMİSİ ve İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI HAKKINDA

Anabilim dalında hayvancılık politikaları, kırsal ekonomik kalkınma, hayvansal üretim planlaması, hayvancılığa dayalı sanayi işletmeciliği, hayvancılık işletmelerinde yönetim, planlama ve proje hazırlama, hayvansal ürünler pazarlaması, hayvancılıkta üretici örgütlenmesi ve hayvan sağlığı ekonomi gibi alanlarda çok sayıda bilimsel araştırma gerçekleştirilmiştir.

Günümüzde mevcut kaynakların daha verimli ve rasyonel kullanılması fikrinden hareketle ekonomi formasyonu olmayan veteriner hekim yetiştirmek anlamsız olacaktır. Türkiye genelindeki hayvancılık işletme ekonomisi anabilim dallarında hayvancılığın çeşitli alt sektörleri itibariyle ekonomisi ve işletmeciliği konularında çok sayıda araştırma yapılmış, ülke hayvancılığının kalkındırılması ve rasyonel bir yapı kazanması için çağdaş ve bilimsel çözüm önerileri getirilmeye çalışılmıştır.

Hayvancılık işletme ekonomisi dersinin temel amacı, ekonomik bir uğraş olan hayvancılık ve hayvan sağlığı ile ilgili makro ve mikro düzeyde temel ekonomi bilgileri yanında hayvancılık işletmelerinde temel işletmecilik fonksiyonlarını kullanabilen, işletme sonuçlarını ekonomik ilkeler ışığında değerlendirebilen, veteriner hekim yetiştirmektir.

Genellikle lisans düzeyinde 4. sınıflara okutulan hayvancılık ekonomisi dersi; hayvancılıkta temel ekonomik kavramlar, kırsal ekonomik kalkınmada istihdam, enflasyon ve milli gelir hesapları, arz-talep etkileşimi ve fiyat oluşumu, üretimde girdi-çıktı ilişkileri ve ekonomik optimizasyon ilkeleri, temel işletmecilik fonksiyonları, hayvancılık sektöründe örgütlenme ve hayvancılık işletmelerinde hastalık yönetimi ve prensipleri konularını içermektedir.

Ders sonucunda veteriner hekimlere ulusal ölçekte temel ekonomik faaliyetleri anlayabilme ve değerlendirebilme, hayvansal üretim ve yetiştiriciliğine ilişkin bilgileri ekonomik anlayışla analiz etme becerisi kazandırılmaktadır.

Hayvan Sağlığı Ekonomisi ve İşletmeciliği Anabilim Dalı’ndaki lisansüstü programlarının amacı: Genel ekonomi ve işletme iktisadı biliminin özel bir uzmanlık kolu olan hayvancılık ekonomisi alanında bağımsız araştırma yapabilen, bilimsel olayları geniş ve derin bir bakış açısı ile irdeleyerek yorumlayabilen ve yeni sentezlere ulaşmak için gerekli adımları belirleme yeteneği bulunan insan gücü yetiştirmektir.

Doktora ve yüksek lisans programları kapsamında öğrencilere; hayvancılığa dayalı sanayi ekonomisi ve işletmeciliği, hayvansal üretim planlaması, hayvancılık işletmelerinde işletmecilik prensipleri, hayvan ve hayvansal ürünler pazarlaması, hayvancılık işletmelerinde kuruluş yeri ve seçimi, hayvancılık işletmelerinde maliyet muhasebesi, hayvancılık işletmelerinde planlama ve proje hazırlama teknikleri, mezbaha işletmeciliği, kasaplık hayvan, et ve ürünleri pazarlaması, hayvancılık işletmelerinde finansman, hayvan sağlığı ekonomisi gibi dersler verilmektedir.

Bu dersler aracılığıyla öğrencilerin; genel ekonomi ve işletme ekonomisi, kırsal ekonomik kalkınma ve planlama, hayvancılık ekonomisi ve işletmeciliği, hayvancılık işletmelerinde proje hazırlama teknikleri ve analizleri, hayvancılık işletmelerinde finansman, örgütlenme, pazarlama ve yönetim bilimi konularında bilgi sahibi olmaları sağlanmaktadır. Lisansüstü eğitim programları mezunları; sektörle ilgili bilimsel araştırma, planlama yapma ve sonuçlarını yorumlayabilme, üst düzey yönetim becerisi, hayvancılık sektöründe işletme seviyesinde ve makro düzeyde iktisadi planlama, proje hazırlama ve politika oluşturma ve işletmecilik fonksiyonlarını uygulayabilme becerilerine sahip duruma gelmektedirler.

Yukarıdaki konularda uzmanlaşan kişiler; hayvancılık işletmelerinin kuruluş, planlama ve yönetim aşamalarında, hayvancılığa dayalı sanayi işletmelerinde proje hazırlama, danışmanlık ve üst yönetim kademelerinde, sektöre hizmet götüren kamu kurumları ve özel sektör kuruluşlarında uzman, danışman ve yönetici kadrolarında istihdam edilebilmektedir.

Halen Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’ne bağlı olarak yüksek lisans ve doktora programları bulunan Anabilim Dalında yürütülen çeşitli araştırma projelerinde; çeşitli hayvancılık işletmelerinde karlılık ve verimliliğin tespitine yönelik ekonometrik çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmaların yanında, kırmızı et ve süt sanayi işletmelerinin ekonomik analizi, çeşitli hayvan hastalıklarından meydana gelen ekonomik kayıplar ve hastalık kontrol programlarının maliyet-fayda analizleri gibi konular üzerinde yoğunlaşılmaktadır.