TARİHÇE

Veteriner Patolojinin Doğuşu

Nekropsinin tarihçesi oldukça eskidir. Pythagoras’ın öğrencisi Alkmaeon (İ.Ö. 540) anatomi derslerini hayvanlar üzerinde yaparak  seksiyonunun nasıl yapıldığını izah etmiştir. Aristoteles (İ.Ö. 384-322) de bundan yararlanmıştır. Herophilos ve Erasistratus (İ.Ö.3. yüzyıl) insan anatomisini hayvan anotomisi ile arşılaştırmışlardır. Galen (130-201) doğrudan hayvan anatomisi üzerine eğilerek köpek, domuz, aslan, maymun gibi çeşitli türlere ait anatomik bilgileri ‘’Zootomie’’ adlı eserinde toplamış ve bu eser ‘’Galen Anatomisi’’ olarak ortaçağ sonlarına kadar rağbet görmüştür. 12. yüzyılda Salerno’nun ‘’Mezbaha Hayvanlarının  Anatomik Seksiyonu’’ kitabı nekropsiye de katkı sağlamıştır. Bu konuda önemli aşamayı hayvan ve insan anatomisini ayıran Vesalis (1514-1564) başlatmıştır. Bu ve bunu izleyen yıllarda ‘’Domuz Anatomisi’’ (Copho, 14. yy), ‘’At Anatomisi’’ (Poulli, 1672; Ruini, 1698), ‘’Hayvan Anatomisi’’ (Blasius, 1681), ‘’Anatomik Seksiyon Yöntemleri’’ (Lyser, 1653-1731) gibi eserlerle bu ayrım tamamen gerçekleşmiştir. Morgagni Otopsi bilgisinin gelişmesinde önemli dönüm noktasıdır. ‘’Adversaire Anatomica’’ adlı eserinde Patolojik anatomiyi, anatomiden ayırmıştır ‘’De Sedibus et Causis Morborum per Anatomen Indagatis’’ adlı eserinde hastalık bilgisinde gelişmenin tanı ve tedavinin kapsamlı anatomi bilgisine dayandığını; bu nedenle patolojik anatominin asla klinik ve uygulamadan uzak tutulamayacağını kaydederek dikkatleri otopsi üzerine çekmiştir. J.W Schutz  (1790-1890) 22 Ekim 1870’de ilk seksiyon bilgisi dersini öğrenciler önünde vermiştir. Ayrıca 23 Haziran 1880’de yayınladığı ‘’Evcil Hayvanların Bulaşıcı Hastalıklarında Obduksiyon Metodu’’ adlı ilk nekropsi kitabı da özellikle askeri veteriner hekimliği sahasında kabul görmüştür. Nekropsiye ilgili bilgilere Rokitansky’i örnek alıp Viyana’da patolojik anatomiye yönelen Roll’lün  eserinde de (1849) rastlanır. Bunu Bruckmüller’in yazdığı ‘’Evcil Hayvanların Patolojik Zootomisi’’ izler. Bu eser Kitt’in bu konuda yazdığı kapsamlı eserine de kaynak olmuştur. Ayrıca Fleischmann’ın insan ve hayvan kadavrasının adli vakalar yönünden incelenmesine ilişkin eserinde (1811), hayvan nekropsisine yer verilmiş ve bu eser Veith’ın 1836’da, Gerlach’ın 1862’de yazdığı ‘’Veteriner Adli Tıp’’ kitaplarına temel teşkil etmiştir. Yine bu yıllarda Mojvar yayınladığı ‘’Zoolojik-Zootomik Preparasyon Uygulamaları’’ kitabında (1879) tavşan ve güvercin nekropsi yöntemi hakkında aydınlatıcı olmuştur. Bu eserleri: Schneidemühl’ün ‘’Kadavra Açma Bilgisi’’ (1883), Howell’in ‘’Köpek Seksiyonu’’ (1888), Schmaltz’ın ‘’At Seksiyon Yöntemine İlgili Atlas’’ı (1888), Stoss’un ‘’Seksiyon Bilgisi’’ ve  Viyana’dan Csokor’un ‘’Adli Tıbbı’’, NewYork’tan Johnston’un ‘’Veteriner Post Mortem İncelemeler’’ i (1891) izlemiştir. Nihayet  Kitt, 1894’de ‘’Evcil Hayvanların Patolojik Anatomi Bilgisi’’ adlı dünyaca tanınmış eserinin birinci cildinde nekropsi yöntemi, araç ve gereçleri ile müze için hazırlanan preparatlar hakkında geniş bilgi vermiştir. Halen kullanılan yöntemlerin ilk tariflerinin yer aldığı bu eseri Blumberg’in ‘’Rus Teknikleri’’ (1895), Petit’in yayınları (1902-1903), Schmaltz’ın sığırlarda karın boşluğunun açılmasına dair yayını (1908), Ball’ın ‘’Pratik Otopsi’’adlı kısa el kitabı (1907), Schutz’ü model alanlardan Schmey’in ‘’Seksiyon Teknikleri’’ (1911) ile Buch-Schubert’in ‘’Pratik Patolojik Anatomisi’’ (1914) ve Crocker’in bütün hayvanları içine alan ‘’Post Mortem Teknik’’ (1917) adlı kitapları izlemiştir. Ayrıca Beach (1922), Bittner (1924) ve Sunderville’in (1928) kanatlı seksiyon bilgisine ait eserleri yayınlanmıştır. Bu eserleri, Leinati’nin el kitabı (1927), Lund’un ‘’Hayvan Kadavrasında Patolojik Anatomik Diagnoz’’ (1929,1935) ile  yukarıdaki bilgilerin de yer aldığı Curt Krause’nın ‘’Evcil Hayvanların Seksiyon Bilgisi’’ adlı kitapları (1933) ve diğerleri izlemiştir.  İnsan otopsisini temel alan ve yukarıdaki kronolojik evrimin izlerini taşıyan nekropsi bilgisi, yapılan değişiklik ve ilavelerle  hayvan türlerine göre olduğunca adapte edilerek  çalışana kolaylık sağlayan, tanıya yardımcı olan bugünkü halini almıştır.

Türkiye’de Veteriner Patolojinin Gelişimi

Patoloji Anabilim Dalı, ilk olarak Ankara’da 1933 yılında kurulan Yüksek Ziraat Enstitüsü Baytar Fakültesi’ne bağlı Patolojik Anatomi Enstitüsü adı altında açılmış ve Enstitü Direktörlüğüne sırasıyla Ord. Prof. Dr. Med.Vet. Anton KOEGEL, Ekim 1934 tarihinde Münih Veteriner Fakültesi’nden Ord. Prof. Dr. Rudolf STETTER, 1936-1937 yılları arasında Viyana Veteriner Yüksek Okulu Patolojik Anatomi Enstitüsü’nden Ord. Prof. Dr. Vet. Med. Rudolf BAUMANN ve 1937 yılı sonunda da Prof. Dr. Şevki AKÇAY atanmıştır; Patolojik Anatomi Enstitüsü 1952 yılında, Patolojik Anatomi ile Umumî ve Tecrübî Patoloji Kürsüleri olarak iki ayrı bölüme ayrılmış ve Patolojik Anatomi Kürsüsü Profesörlüğüne Ord. Prof. Dr. Şevki AKÇAY, Umumî ve Tecrübî Patoloji Kürsüsü Profesörlüğüne ise Prof. Dr. Enver SENGİR atanmıştır. Doç Dr. A.Mahir PAMUKÇU, Asistan Hüseyin Kerim URMAN ve Asistan Mehmet ALİBAŞOĞLU Patolojik Anatomi Kürsüsü ve Satı BARAN Umumî ve Tecrübî Patoloji Kürsüsü kadrosunu oluşturmuşlardır. 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu gereği yapılan düzenleme sonucu 1982 yılında iki kürsü Patoloji Anabilim Dalı adı altında birleştirilmiş ve Anabilim Dalı Başkanlığına Prof. Dr. H. Kerim URMAN atanmıştır. Anılan öğretim üyesinin 28.06.1988 Tarihinde emekliye ayrılmasıyla bu görevi sırasıyla Prof. Dr. Cemalettin KÖKÜUSLU (28.09.1988-20.10.1997), Prof. Dr. Şenay BERKİN (24.10.1997-19.11.2002) ve Prof. Dr. İ. Ayhan ÖZKUL (19.11.2002-19.11.2005) yürütmüştür. Son olarak Patoloji Anabilim Dalı Başkanlığını 02.12.2005 tarihinden itibaren de Prof. Dr. Rıfkı HAZIROĞLU devralmış ve halen yürütmektedir.

HAKKINDA

Anabilim Dalı’mız bünyesinde 3 öğretim üyesi, 8 öğretim elemanı ve 2 idari personel görev yapmaktadır.

Patoloji Anabilim Dalı’nda hayvan sahiplerince elden getirilen veya Merkez Tanı Labaratuarına Veteriner Fakültesi Klinik Bilimleri tarafından gönderilen ölü hayvanlar ve aborte yavrular üzerinde gerçekleştirilen nekropsiyle ölüm nedeni patomorfolojik (makroskobik ve histopatolojik) incelemelerle ortaya konur. Ayrıca sitolojik örnekler ve biyopsi materyalleri ile benzeri marazi maddeler aynı şekilde muayene edilir ve yine makroskopik değerlendirmenin ardından tanıya gidilir.

Bu anlamda, Patoloji Anabilim Dalı klinik ve diğer veteriner bilimlerinde edinilen bilgilerin kesiştiği bir kavşak noktasıdır. Veteriner hekimlikte tanı ve tedaviye destek sağlayarak hayvan sahiplerine, klinik bilimlere ve ülke hayvancılığına katkı sağlayan, beşeri hekimlikte ise zoonoz hastalıkların teşhisi ve bulaşmasının önlenmesinde koruyucu hekimlik adına önemli bilgiler sağlayan bir Anabilim Dalı’dır.

Söz konusu Anabilim Dalı’nda, evcil memeli, kanatlı, ekzotik ve laboratuar hayvanları hastalıklarının tanısında rutin patoloji laboratuarı kullanılmakta ve gerektiğinde histokimyasal, immunohistokimyasal ve elektron mikroskobik (Fakültemiz Merkez Laboratuarı kullanılarak) yöntemlerle tanıya gidilmektedir. Biyopsi materyallerine daha kısa sürede tanı konması için Anabilim Dalımız bünyesinde rutin tanıda 2006 tarihinden beri hizmet veren “Kriyostat Ünitesi” ve “Sitopatoloji Laboratuvarı”  yanı sıra araştırmalarda çağdaş teknikleri yakalamak adına 2010 yılından beri in-situ PCR ve in-situ hibridizasyon yöntemlerinin aktif kullanıldığı “Moleküler Patoloji Laboratuarımız” bulunmaktadır.

Veteriner lisans programı kapsamında Patoloji I (Genel Patoloji) Patoloji II ve Patoloji III (Özel Patoloji), Nekropsi ve Demonstrasyon dersleri verilmektedir. Bunun yanı sıra Yaban Hayvanları Patolojisi, Balık Patolojisi, Patolojik Tanı Teknikleri dersi de seçmeli olarak sunulmaktadır. Aynı zamanda İngilizce Veteriner Lisans Programı kapsamında ilgili dersler İngilizce olarak da verilmektedir. Anabilim Dalı’mızda verilen derslerde görsel, işitsel ve konu anlatımlı teorik öğretimin yanı sıra uygulamalı faaliyetler de eş zamanlı olarak yürütülmektedir. Veteriner yüksek lisans eğitim-öğretim programı kapsamında farklı hayvan türlerinde çeşitli sistemlere ait patolojiler ve tanı tekniklerine yönelik ait dersler verilmektedir.

Ayrıca Anabilim Dalı’mızda evcil, yabani ve ekzotik hayvanlarda rastlanan patolojiler (enfeksiyöz ve enfeksiyöz olmayan hastalıklar, tümöral değişiklikler, anomaliler v.s.) lisans ve lisansüstü programlarda demonstratif ve uygulamalı olarak veteriner patoloji müzesinde sergilenmektedir.